Klik hier om de online versie van deze nieuwsbrief te bekijken
Vaste Boekenprijs Jaargang 6 nr. 1
Nieuwsbrief Vaste Boekenprijs maart 2015
  Inhoud
01. Column
02. Prioriteringsbeleid 2015
03. Interview
04. Vraag en antwoord
05. Besluiten
  Column
De vaste boekenprijs in beweging
De boekenbranche is volop in beweging. Denk aan de steeds grotere beschikbaarheid en het toenemende marktaandeel van e-boeken, de toenemende verkoop van boeken via internet en andere digitale ontwikkelingen. En afgelopen zomer brak in de media ook de discussie over nut en noodzaak van de vaste boekenprijs weer los. De ACM gaf de aftrap met een ingezonden bijdrage in het NRC Handelsblad. Onderzoekers van de ACM noemden de vaste boekenprijs achterhaald en niet effectief. Een vaste boekenprijs dient beschikbaarheid en diversiteit niet, maar leidt juist tot hogere prijzen en minder verkochte boeken, aldus de ACM. Voorstanders vreesden juist een verschraling van het boekenaanbod na afschaffing van de vaste boekenprijs. Zij wezen op de maatschappelijke en educatieve functie van een breed boekenaanbod en op de noodzakelijke innovatie. Gevreesd werd dat de afschaffing – juist in een markt die krimpt en volop in transitie is – tot onherstelbare schade zou leiden.

Wat er ook van zij, vorige maand heeft het kabinet besloten dat de vaste boekenprijs nog ten minste vier jaar blijft. Ik verwijs via deze link graag naar de brief van de Minister aan de Eerste en Tweede Kamer. Daarin heeft zij haar standpunt op een toegankelijke manier uiteengezet. Overigens is de vaste boekenprijs daarmee geen rustig bezit. De minister verbindt aan de voorzetting een aantal voorwaarden. Zo moet het beoogde effect van de vaste boekenprijs beter worden onderbouwd en wordt van partijen in het boekenvak samenwerking met het oog op innovatie verwacht. De KVB krijgt daarin een centrale rol als expertise-innovatiecentrum. Over twee jaar zal de tussenbalans worden opgemaakt. En over vier jaar volgt een nieuwe evaluatie.

De Minister kondigt in deze brief ook aan dat zij het begrip boek wil moderniseren zodat ook papieren boeken met een digitale component onder de wet vallen. Het gaat daarbij om boeken die voorzien zijn van een downloadcode of een app met audiovisuele informatie die nauw gerelateerd is aan de inhoud van het boek. Bij diverse uitgevers leefde deze wens al langer. Het Commissariaat heeft zich de afgelopen jaren ingespannen om dit mogelijk te maken en is dan ook zeer verheugd over deze aankondiging!

Onze wegen zullen elkaar dus ook de komende jaren blijven kruisen. Daarbij zal ik als projectleider voor de vaste boekenprijs het stokje overnemen van mijn collega Bastiaan Mons. Samen met mijn collega’s Ivo, Rini, Efraim en Olga zal ik ook de komende vier jaar alle relevante ontwikkelingen op de voet volgen, voorlichting blijven geven over toepassing van de wet en zoveel mogelijk vragen over onder meer concrete toepassing van de Wet op de vaste boekenprijs beantwoorden.

Gerda van Hekesen

  Prioriteringsbeleid 2015
In maart 2014 heeft het Commissariaat een prioriteringsbeleid voor het toezicht op de vaste boekenprijs voor 2014 vastgesteld. Hierin zijn de volgende aandachtsgebieden opgenomen: de verkoop van (licht) beschadigde boeken, de verkoop van boeken door zogenaamde derde-verkopers via internet en het tijdig en juist melden van boekenprijzen bij het Commissariaat. In de loop van 2014 is het wenselijk gebleken de aandachtsgebieden uit 2014 voort te zetten in 2015.  
Aan de hand van het prioriteringsbeleid maakt het Commissariaat een afweging welke klachten en signalen nader worden onderzocht.
Het Commissariaat ontvangt jaarlijks een groot aantal klachten en signalen over mogelijke overtredingen van de Wet op de vaste boekenprijs (Wvbp). Het Commissariaat gaat na of en zo ja, welke belangen door de mogelijke overtreding worden getroffen. Daarbij kijkt het Commissariaat vooral naar het concurrentie verstorend effect en het maatschappelijk gevolg van de mogelijke overtreding. Ook wordt beoordeeld of het optreden van het Commissariaat doelmatig en doeltreffend is en of de mogelijke overtreding binnen de jaarlijkse aandachtsgebieden valt.

De uitkomst van die beoordeling maakt duidelijk hoe ernstig de overtreding is en of optreden van het Commissariaat nodig is. Vervolgens beoordeelt het Commissariaat op welke wijze de mogelijke overtreding en de nadelige gevolgen daarvan kunnen worden beëindigd. Daarbij gaat het Commissariaat ook na of door zijn optreden eventuele gelijksoortige overtredingen kunnen worden voorkomen of beëindigd.

Meer informatie over het prioriteringsbeleid vindt u op onze website.
  Interview
Het loket waar iedereen met vragen of opmerkingen over de Wvbp zich toe kan wenden, bestaat uit drie medewerkers: voor websitegerelateerde vragen Efraïm Lumunon en voor overige onderwerpen Ivo Chamuleau en Rini Sierhuis. “Gezamenlijk proberen we ervoor te zorgen dat er jaarlijks honderden vragen, opmerkingen en klachten op een snelle, maar juiste manier worden afgehandeld.”

Sinds februari 2014 is Rini Sierhuis werkzaam bij het team dat zich bezighoudt met de Wvbp.

“Het bijzondere aan mijn werk is de diversiteit van vragen en vragenstellers waar ik dagelijks mee te maken heb. Het enthousiasme van een schrijver die zijn eerste boek in eigen beheer wil uitgeven, het verdriet van een 75-jarige boekhandelaar die zijn zaak na 50 jaar moet sluiten omdat zijn kinderen geen toekomst meer zien in het voortzetten van het boekenbedrijf en de ijverige marketingmedewerker die er maandelijks alles aan wil doen om de verkoop van een bepaalde titel een extra impuls te geven. Drie verschillende personen en drie evenzo verschillende verhalen. Toch hebben ze een ding gemeen: alle hebben te maken met de mogelijkheden en onmogelijkheden die de Wvbp met zich mee brengt. En daarvoor komen ze bij ons. Soms voor een eerste introductie met de Wet, soms om juist de grenzen op te zoeken van dat wat toegestaan is en soms alleen voor een luisterend oor. Wij zijn er voor iedereen.“

Wanneer een formele klacht wordt ingediend, ook wel handhavingsverzoek genoemd, kan het zijn dat deze bij Rini op haar bureau terecht komt: “Het is in mijn korte carrière voor de vaste boekenprijs nog niet veel voorgekomen, maar na melding van een formele klacht zal eerst tot op de bodem uitgezocht moeten worden hoe het verhaal precies in elkaar steekt.” Ook zonder handhavingsverzoek kan bij het vermoeden van een overtreding op de Wvbp besloten worden om een bepaalde situatie ambtshalve verder te onderzoeken. “Als blijkt dat er daadwerkelijke sprake is van een overtreding, wordt daarvan een boeterapport opgemaakt en overgedragen aan de juridische afdeling. Daar zullen de juristen bepalen of er vervolg wordt gegeven aan de zaak.  

Het is niet leuk om boetes uit te delen en dat proberen we dan ook zoveel mogelijk voor te zijn met een goede dienstverlening. Toch is het in het kader van het bewaken van een eerlijk speelveld wel belangrijk dat alle neuzen dezelfde kant op wijzen. Soms betekent dat helaas dat er opgetreden moet worden.”
  Vraag en antwoord
Verkoop boeken met korting
Het Commissariaat ontvangt regelmatig vragen en klachten over de verkoop van boeken met korting. Meestal is de vraag of het Commissariaat ervoor kan zorgen dat het verstrekken van korting stopt. “Men houdt zich immers niet aan de vaste prijs.”

Dit lijkt een eenvoudige opdracht, maar niets is minder waar. Een korting betekent namelijk niet per se dat er sprake is van een overtreding van de Wvbp. Er zijn verschillende situaties denkbaar waarbij een verkoper boeken voor een lagere prijs kan verkopen dan de vaste prijs, bijvoorbeeld:
  •         De uitgever heeft de vaste prijs van een boek opgeheven. Vanaf dat moment geldt niet langer de verplichting om bij verkoop van dit boek de eerder vastgestelde prijs toe te passen.
  •         Er is sprake van een faillissement of opheffing van de activiteiten van  de verkoper. De verkoper mag in dat geval maximaal drie maanden uitverkoop houden.
  •         De winkelvoorraad wordt opgeruimd. Daarbij mogen boeken die langer dan twee jaar geleden zijn uitgegeven en de laatste twaalf maanden niet meer door de verkoper zijn ingekocht voor een afwijkende prijs worden aangeboden.
  •         De aangeboden boeken zijn beschadigd, mits de beschadiging niet opzettelijk is aangebracht en bij verkoop duidelijk wordt vermeld dat zij beschadigd zijn.
  •         De aangeboden boeken zijn tweedehands. Daarmee worden boeken bedoeld die al tenminste éénmaal door een boekverkoper aan een eindafnemer zijn verkocht en door de eindafnemer zijn gebruikt.
  •         De uitgever heeft een actieprijs vastgesteld. Boeken mogen in dat geval maximaal drie maanden per jaar voor een afwijkende prijs worden verkocht. Deze prijs geldt gedurende de actieperiode bij alle verkooppunten.
 
Naast deze opties kan het ook nog zijn dat een boek vanwege zijn aard en omvang niet onder de Wvbp valt. In dat geval is de verkoper vrij een prijs te bepalen voor de betreffende titel. Deze uitzonderingen zijn vastgelegd in artikel 1, onderdeel b, sub 1 tot en met 8, Wvbp
Spaaracties met boeken
Het verstrekken van spaarpunten bij verkoop van boeken en het betalen van boeken met spaartegoeden die met een spaaractie zijn opgebouwd, wordt ook aangemerkt als korting. Een dergelijke korting mag alleen worden verstrekt bij spaaracties die voldoen aan de voorwaarden die zijn neergelegd in artikel 4 Besluit vaste boekenprijs. Het gaat in dat geval om een collectieve spaaractie: 

  1. die wordt georganiseerd door een rechtspersoon wiens activiteiten volgens de statutaire doelstelling uitsluitend of hoofdzakelijk bestaan uit de bevordering van de publieksaandacht voor boeken of muziekuitgaven;
  2. die voldoende publiekelijk bekend wordt gemaakt;
  3. waaraan alle verkopers onder gelijke, door de organiserende rechtspersoon te stellen, voorwaarden kunnen deelnemen;
  4. waarbij eindafnemers, zijnde natuurlijke personen, een spaartegoed kunnen opbouwen in de vorm van spaarpunten met een vooraf vastgestelde geldwaarde, en dat spaartegoed bij alle deelnemende verkopers besteedbaar is voor de koop van boeken of muziekuitgaven zonder beperking naar titel of genre.

In de praktijk gaat het hierbij om acties die georganiseerd worden door instanties als Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

Het verstrekken of verzilveren van spaarpunten bij de verkoop van boeken is uiteraard wel toegestaan indien de betreffende titel niet onder de Wvbp valt. Hierbij valt onder meer te denken aan titels waarbij de vaste prijs door de uitgever is opgeheven en tweedehands titels.
Overige vragen
In elke nieuwsbrief behandelen we een of twee onderwerpen waar veel vragen over komen. Een overzicht van andere veelgestelde vragen is hier te vinden. 
  Besluiten
Boete Happy Books voor verkoop ‘beschadigde’ boeken
Het Commissariaat heeft Happy Books een boete van € 20.000,- opgelegd wegens overtreding van de vaste boekenprijs. Happy Books verkocht boeken met korting in een zogenaamde pop-up store. Deze boeken waren voorzien van een zwarte viltstiftreep op de zijkant van het boekblok. Deze viltstiftstreep was opzettelijk aangebracht door de leverancier van de boeken. Volgens Happy Books ging het om licht beschadigde boeken. Het Commissariaat oordeelde echter dat een groot deel van de boeken, met uitzondering van een zwarte viltstiftstreep, niet beschadigd was. Het opzettelijk aanbrengen van een viltstiftstreep maakt het boek niet beschadigd in de zin van de Wet op de vaste boekenprijs. Bovendien had Happy Books aanvankelijk niet vermeld dat sprake was van beschadigde boeken.

Bij het bepalen van de hoogte van de boete heeft het Commissariaat rekening gehouden met het feit dat de overtreding betrekking had op een groot aantal titels, het feit dat het daarbij ook om bestellers ging, het aantal exemplaren dat van deze titels was verkocht en de lange duur van de overtreding. Happy Books heeft tegen dit besluit bezwaar gemaakt. Het Commissariaat heeft dit bezwaar ongegrond verklaard.

De verkoop van beschadigde boeken is een van de aandachtsgebieden van het prioriteringsbeleid van het Commissariaat voor 2015, waardoor extra aandacht wordt gegeven aan de verkoop van deze boeken. De Wvbp biedt de mogelijkheid om beschadigde boeken te verkopen voor een prijs die afwijkt van de vaste boekenprijs, als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
1. Het moet gaan om (daadwerkelijk) beschadigde boeken;
2. De beschadigingen mogen niet opzettelijk zijn aangebracht;
3. Bij de verkoop moet duidelijk worden vermeld dat sprake is van beschadigde boeken.

Daarbij maakt het enkele feit dat sprake is van boeken die door verkopers aan het CB zijn geretourneerd niet dat (daardoor) sprake is van beschadigde boeken.

Lees hier het volledige besluit.
Boete voor geldelijk voordeel bij verkoop Vijftig tinten
Het Commissariaat heeft twee boetes opgelegd voor verkopers die bij de trilogie van Vijftig tinten (bestaande uit de titels Vijftig tinten grijs, Vijftig tinten donkerder en Vijftig tinten vrij) ‘gelieerde’ artikelen met korting hebben aangeboden. Het ging in dit geval om handboeien (Christine Le Duc) en een Vibe Egg en handboeien (Mouton).

Het Commissariaat overweegt dat onder het begrip korting niet alleen die vorm van voordeelverstrekking valt die een onmiddellijke prijsvermindering betekent. Daaronder valt ook het verstrekken van op geld waardeerbare voordelen bij aankoop van boeken. De memorie van toelichting bij de Wvbp geeft aan dat het uitdelen van cadeautjes zoals pennen, cadeaubonnen, boeken of andere zaken die de eindafnemer een geldelijk voordeel opleveren bij de aankoop van een boek moet worden beschouwd als een vorm van korting, die alleen zal zijn toegestaan als daarvoor in het Bvbp een regeling is getroffen.

Het Commissariaat stelt vast dat de korting op het Vibe Egg en de handboeien een geldelijk voordeel vertegenwoordigt. Dit voordeel werd uitsluitend verstrekt bij, en is derhalve direct gekoppeld aan, de aankoop van bovenvermelde boeken waarvoor een vaste prijs geldt, hetgeen alleen is toegestaan als daarvoor in het Bvbp een regeling is getroffen. De Wvbp en het Bvbp bieden niet de mogelijkheid om in de voorliggende situatie een dergelijke korting toe te passen.

Gelet hierop is het Commissariaat van oordeel dat Mouton en Christine Le Duc bij verkoop van de trilogie een ongeoorloofde korting hebben verleend door een geldelijk voordeel te verstrekken aan eindafnemers van de trilogie in combinatie met handboeien danwel het Vibe Egg en handboeien. Aldus handelden zij in strijd met artikel 6, eerste lid, eerste volzin, van de Wvbp.

Lees hier het volledige besluit met betrekking tot Christine Le Duc.
Lees hier het volledige besluit met betrekking tot Mouton.

Een overzicht van andere besluiten is hier te vinden.